Dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách: Phương pháp giúp con nhớ lâu, hiểu sâu

Việc đọc sách sẽ trở nên hiệu quả hơn rất nhiều khi trẻ không chỉ đọc mà còn biết cách ghi lại suy nghĩ của mình. Kỹ năng dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách là một phần quan trọng của phương pháp đọc kỹ – nghĩ sâu (close reading), giúp trẻ hiểu bài tốt hơn, nhớ lâu hơn và phát triển tư duy phản biện.

Bài viết dưới đây BMyC sẽ giúp phụ huynh nắm rõ cách hướng dẫn con ghi chú đúng cách khi đọc, từ đó hình thành thói quen học tập chủ động và hiệu quả.

1. Vì sao nên dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách?

Bạn có từng thấy con đọc rất chăm chỉ nhưng lại nhanh quên nội dung, hoặc không thể kể lại mình vừa đọc gì? Đây là tình trạng khá phổ biến khi trẻ chỉ đọc “lướt qua” mà chưa thực sự tương tác với văn bản.

Thực tế, một đứa trẻ đọc tốt không phải là đọc nhanh, mà là biết dừng lại, suy nghĩ và ghi lại điều mình hiểu. Chính vì vậy, dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách là bước quan trọng giúp biến việc đọc từ thụ động trở thành chủ động – từ “đọc cho xong” sang “đọc để hiểu”.

Khi được hướng dẫn đúng cách, việc ghi chú sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Giúp trẻ nhớ lâu hơn nhờ kết hợp giữa đọc – nghĩ – viết
• Hiểu sâu nội dung, không chỉ nắm ý mà còn biết phân tích
• Hình thành tư duy phản biện, biết đặt câu hỏi và bày tỏ quan điểm
• Tăng khả năng tập trung, hạn chế việc đọc qua loa
• Hỗ trợ học tập toàn diện, đặc biệt trong viết văn, làm bài và thuyết trình

Quan trọng hơn, khi trẻ duy trì thói quen này, con sẽ dần xây dựng được kỹ năng tự học – yếu tố then chốt giúp học tốt không chỉ trong hiện tại mà cả tương lai.

Nói cách khác, ghi chú khi đọc không phải là “việc thêm vào”, mà chính là chìa khóa giúp trẻ đọc hiệu quả và phát triển tư duy bền vững.

2. Dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách là gì? Khái niệm, bản chất và vai trò trong phát triển kỹ năng đọc hiểu

Nếu việc đọc chỉ dừng lại ở việc “lướt qua từng dòng chữ”, thì rất khó để trẻ thực sự nắm bắt và ghi nhớ kiến thức. Điểm khác biệt nằm ở chỗ: trẻ có biết tương tác với nội dung đang đọc hay không.

Vậy dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách thực chất là gì?

Đây là quá trình giúp trẻ:

• Chủ động ghi lại suy nghĩ nảy ra trong lúc đọc
• Đánh dấu những chi tiết đáng chú ý
• Thể hiện cảm nhận, thắc mắc hoặc liên hệ với trải nghiệm của bản thân

Thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều, trẻ sẽ “đối thoại” với văn bản thông qua những ghi chú nhỏ bên lề. Chính sự tương tác này giúp việc đọc trở nên sinh động, có chiều sâu và dễ ghi nhớ hơn.

Khác với việc chép lại nội dung một cách máy móc, kỹ năng này tập trung vào:

• Điều trẻ hiểu được
• Điều trẻ cảm nhận
• Điều trẻ còn băn khoăn

Mỗi ký hiệu, mỗi dòng ghi chú đều phản ánh cách trẻ đang suy nghĩ. Vì vậy, không có một khuôn mẫu “đúng – sai” tuyệt đối, mà quan trọng là trẻ biết cách biến việc đọc thành quá trình khám phá và suy ngẫm.

Có thể hiểu đơn giản, nếu đọc sách là “tiếp nhận kiến thức”, thì ghi chú chính là bước giúp trẻ xử lý và biến kiến thức đó thành của mình.

3. Hướng dẫn dạy trẻ viết ghi chú hiệu quả trong khi đọc sách

Nhiều phụ huynh thường nghĩ rằng, chỉ cần đưa sách cho con đọc là đủ. Nhưng thực tế, nếu không có phương pháp đúng, trẻ rất dễ rơi vào tình trạng đọc lướt – quên nhanh – không hiểu sâu.

Vì vậy, thay vì để con đọc một cách thụ động, bố mẹ hãy đóng vai trò là người hướng dẫn, từng bước giúp trẻ biết cách ghi chú khi đọc. Chỉ với một vài thay đổi nhỏ trong cách học, trẻ có thể hình thành thói quen đọc chủ động, ghi nhớ lâu và hiểu bài sâu hơn mỗi ngày.

Dưới đây là 4 cách hướng dẫn đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả mà phụ huynh có thể áp dụng ngay tại nhà:

3.1. Bắt đầu với những ký hiệu đơn giản, dễ nhớ

Nhiều bố mẹ nghĩ rằng để dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách, con cần phải viết thật nhiều hoặc ghi lại đầy đủ nội dung. Nhưng thực tế, nếu bắt đầu như vậy, trẻ rất dễ chán và nhanh bỏ cuộc.

Cách hiệu quả hơn là khởi động thật nhẹ nhàng với các ký hiệu đơn giản – vừa giúp trẻ không bị “quá tải”, vừa tạo cảm giác hứng thú khi đọc.

Thay vì viết dài dòng, bố mẹ hãy hướng dẫn con sử dụng những ký hiệu quen thuộc để thể hiện suy nghĩ ngay trong lúc đọc:

Ký hiệu	Tên ký hiệu	Ý nghĩa
❓	Dấu chấm hỏi	Con chưa hiểu / Có câu hỏi
❗	Dấu chấm than	Nội dung quan trọng / Gây bất ngờ
❤️	Hình trái tim	Phần con thích
⭐	Hình ngôi sao	Ý chính
C	Chữ C hoa	Liên hệ với điều đã biết
E	Chữ E hoa	Ý phụ bổ trợ

Ban đầu, bố mẹ không cần đưa quá nhiều ký hiệu. Hãy chọn khoảng 3–4 ký hiệu cơ bản để trẻ làm quen, sau đó tăng dần khi con đã thành thạo.

Quan trọng nhất: Hãy để trẻ hiểu rằng mỗi ký hiệu là “dấu vết suy nghĩ” của riêng mình, không có đúng – sai tuyệt đối. Khi con cảm thấy thoải mái thể hiện suy nghĩ, việc ghi chú sẽ trở thành một phần tự nhiên trong quá trình đọc.

3.2. Xác định mục đích đọc rõ ràng – “Chiếc la bàn” giúp trẻ ghi chú đúng hướng

Một trong những lý do khiến nhiều trẻ ghi chú kém hiệu quả là vì… không biết mình đang đọc để làm gì. Khi không có mục tiêu rõ ràng, việc ghi chú sẽ trở nên lan man, máy móc và nhanh chóng bị quên lãng.

Vì vậy, trước khi bắt đầu dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách, bố mẹ hãy giúp con xác định mục đích đọc – giống như việc trao cho con một “chiếc la bàn” để không bị lạc hướng trong quá trình tiếp nhận kiến thức.

Trước khi đọc, hãy hỏi trẻ:

• Con đọc để làm gì?
• Sau khi đọc xong, con sẽ làm gì với nội dung này?
• Con đang tìm kiếm thông tin gì?

Ví dụ:

• Đọc để làm bài tập → chú ý ý chính
• Đọc để kể lại → chú ý trình tự câu chuyện
• Đọc để tranh luận → ghi lại quan điểm cá nhân

Khi trẻ đọc có mục đích, việc ghi chú sẽ trở nên có ý nghĩa, có hệ thống và dễ nhớ hơn rất nhiều. Đây chính là bước quan trọng giúp con tiến gần hơn tới kỹ năng đọc hiểu sâu và học tập chủ động.

3.3. Đánh giá cách tư duy, không phải nội dung ghi chú

Nhiều phụ huynh thường vô tình biến việc ghi chú thành một “nhiệm vụ học tập” khô khan khi quá chú trọng vào việc con ghi đúng hay sai, đủ ý hay chưa. Tuy nhiên, điều thực sự quan trọng trong kỹ năng dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách không nằm ở hình thức, mà nằm ở cách con suy nghĩ và cảm nhận nội dung.

Ghi chú không phải để “đẹp” hay “đúng chuẩn”, mà là để thể hiện tư duy cá nhân của trẻ trong quá trình đọc.

Thay vì kiểm tra xem con ghi chú có đúng nội dung hay không, bố mẹ nên quan sát:

• Trẻ có đặt câu hỏi khi gặp điều chưa hiểu không?
• Trẻ có thể hiện cảm xúc (thích, bất ngờ, tò mò) không?
• Trẻ có liên hệ với kiến thức hoặc trải nghiệm của mình không?

Ví dụ:

• Khi trẻ ghi ❓ bên cạnh một đoạn văn → Con đang tư duy và muốn hiểu sâu hơn
• Khi trẻ ghi ❤️ → Con đang kết nối cảm xúc với nội dung
• Khi trẻ ghi “giống câu chuyện hôm trước” → Con đang liên hệ kiến thức

Đây chính là dấu hiệu của việc đọc hiểu chủ động, không phải đọc thụ động.

3.4. Khuyến khích trẻ chia sẻ và phản hồi – bước “chuyển hóa” ghi chú thành hiểu biết thực sự

Viết ghi chú chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là trẻ biết sử dụng những ghi chú đó để diễn đạt suy nghĩ, trao đổi và phát triển tư duy. Đây chính là bước giúp kiến thức “thấm sâu” và trở thành của riêng trẻ – đúng với tinh thần học tập chủ động mà BMyC luôn hướng tới.

Khi trẻ đã quen với việc ghi chú trong lúc đọc, phụ huynh đừng dừng lại ở việc kiểm tra, mà hãy khuyến khích con chia sẻ và phản hồi:

• Chia sẻ suy nghĩ cá nhân: Hỏi trẻ: “Con nghĩ gì khi đánh dấu đoạn này?” để hiểu cách con tiếp nhận thông tin.
• Vận dụng vào bài viết hoặc kể lại: Những ghi chú sẽ trở thành “nguyên liệu” giúp trẻ viết văn, tóm tắt hoặc trình bày ý tưởng mạch lạc hơn.
• Thảo luận và tranh luận nhẹ nhàng: Tạo cơ hội để trẻ nói lên quan điểm, đồng thời học cách lắng nghe và phản hồi.

Phụ huynh có thể sử dụng một số câu hỏi gợi mở như:

• Vì sao con lại đánh dấu phần này là quan trọng?
• Ghi chú này giúp con hiểu bài như thế nào?
• Nếu đọc lại, con có thay đổi ghi chú không?

Khi được chia sẻ thường xuyên, trẻ sẽ:

• Tự tin hơn trong giao tiếp
• Hiểu sâu vấn đề thay vì chỉ ghi nhớ
• Biết tự điều chỉnh cách học của mình

Hãy biến những buổi đọc sách thành thời gian trò chuyện nhẹ nhàng giữa bố mẹ và con, thay vì một “giờ kiểm tra”. Chính sự đồng hành này sẽ giúp trẻ yêu thích việc đọc và ghi chú một cách tự nhiên, bền vững.

Xem thêm:

• Sketchnote – Phương pháp ghi chú giúp trẻ thổi bùng sự sáng tạo và phát triển tư duy
• Chương trình dạy vẽ Sketchnote 
• 5+ cách take note hiệu quả ai cũng nên biết để ghi nhớ tốt hơn

4. Một số lưu ý quan trọng khi dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách

Không ít phụ huynh cảm thấy “bế tắc” khi đã hướng dẫn rất kỹ nhưng trẻ vẫn ghi chú qua loa, thiếu tập trung hoặc nhanh chán. Thực tế, vấn đề không nằm ở khả năng của trẻ mà ở cách chúng ta đồng hành và định hướng.

Viết ghi chú là một kỹ năng cần thời gian hình thành, vì vậy thay vì ép con làm “đúng ngay”, bố mẹ nên tạo điều kiện để con trải nghiệm – sai – sửa – và tiến bộ dần. Dưới đây là những lưu ý quan trọng giúp việc dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn:

• Không ép buộc, tránh tạo áp lực:  Nếu trẻ cảm thấy ghi chú là “nhiệm vụ bắt buộc”, con sẽ làm đối phó. Hãy để con hiểu rằng ghi chú giúp chính con học tốt hơn, không phải để làm hài lòng bố mẹ.
• Bắt đầu từ nội dung đơn giản, gần gũi: Chọn những đoạn văn ngắn, câu chuyện con yêu thích để luyện tập. Khi hứng thú, trẻ sẽ chủ động ghi chú và dễ hình thành thói quen hơn.
• Làm mẫu cho trẻ quan sát và học theo: Bố mẹ có thể cùng đọc và vừa đọc vừa ghi chú mẫu. Việc “học qua quan sát” giúp trẻ hiểu cách tư duy khi đọc, thay vì chỉ nghe lý thuyết.
• Tập trung vào quá trình hơn kết quả: Đừng quá quan trọng việc ghi chú đúng hay sai. Điều cần khuyến khích là cách trẻ suy nghĩ, đặt câu hỏi và phản hồi với nội dung.
• Kiên trì luyện tập mỗi ngày: Chỉ cần 15–30 phút/ngày, duy trì đều đặn, trẻ sẽ dần biến kỹ năng này thành phản xạ tự nhiên khi đọc sách.
• Luôn trò chuyện và khích lệ trẻ: Sau khi đọc, hãy hỏi con về những ghi chú đã viết. Sự quan tâm của bố mẹ sẽ giúp trẻ cảm thấy việc học có ý nghĩa hơn.

Ghi nhớ: Mục tiêu cuối cùng không phải là những trang sách đầy ký hiệu, mà là một đứa trẻ biết suy nghĩ, biết đặt câu hỏi và biết học một cách chủ động.

5. Lời kết: 

Kỹ năng dạy trẻ viết ghi chú trong khi đọc sách không chỉ giúp con học tốt hơn, mà còn rèn luyện tư duy và khả năng tự học lâu dài. Đây là một trong những nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển toàn diện trong học tập và cuộc sống.

Phụ huynh hãy bắt đầu từ những bước nhỏ, kiên trì đồng hành cùng con mỗi ngày để biến việc đọc sách trở thành một hành trình thú vị và đầy ý nghĩa nhé.

Xem thêm:

• Cách giúp trẻ yêu thích đọc sách: Bí quyết đơn giản bố mẹ nào cũng áp dụng được
• Phương pháp đồng hành đọc sách cùng con – Chìa khóa để nuôi dưỡng thói
• Lợi ích việc đọc sách tiếng Anh và hướng dẫn tạo thói quen đọc mỗi ngày cho trẻ
• Xây dựng thói quen đọc sách cho bé 3 tuổi – Nỗi lo và giải pháp mà nhiều phụ huynh chưa biết
• Nên cho bé 5 tuổi đọc sách gì? Gợi ý top đầu sách tiếng Anh hay nhất cho bé 2025